-
Kardalivan Ek Anubhuti ( कर्दळीवन एक अनुभूती)
“कर्दळीवन : एक अनुभूती” हे प्रा. क्षितिज पाटुकले यांनी लिहलेले पुस्तक दि. २७ ऑक्टोबर २०१२ रोजी श्री. क्षेत्र त्रंबकेश्वर नाशिक येथे प्रकाशित झाले. आहे. कर्दळीवनावरील हे पहिलेच पुस्तक आहे. गुरूचरित्रामध्ये कथा भाग असा आहे की श्री नृसिंह सरस्वती हे १३ व्या शतकात श्री शैल्य जवळील कर्दळीवनात पाताळगंगेच्या पात्रात बुट्टीत बसून गेले आणि तेथे एका अश्वत्थ वृक्षाखाली बसून त्यांनी तप:साधना केली. ते बसलेल्या ठिकाणी त्यांचेभोवती वारूळ तयार झाले. अशीच साडेतीनशे वर्षे गेली. एक लाकूडतोड्या झाडाचे लाकूड तोडताना त्याचा आघात होवून त्यांची समाधी भंग पावली. तेव्हा त्या वारूळातून अक्कलकोटचे श्री स्वामी समर्थ प्रकट झाले. कर्दळीवनाचा सर्व परिसर अत्यंत घनदाट अरण्याने वेढलेला आणि दुर्गम असा आहे. तेथे जाण्यासाठी किमान सोयी उपलब्ध व्हायला इ.स. २००० हे साल उजाडले. कर्दळीवनात चेंचुआ या जमातीचे आदिवासी लोक रहात आहेत. कर्दळीवनात पहिल्यांदा जाऊन तेथील मूळ स्थानाचा शोध अकोल्याचे श्री दत्त महाराज यांनी इ.स. २००७ साली घेतला. कर्दळीवन यात्रेसंबंधी अनेक समज, अपसमज आणि श्रद्धा आहेत. इतर तीर्थक्षेत्री आपल्याला इच्छा झाली की लगेच जाता येते. कर्दळीवनात जायला अवधुतांची आणि स्वामींची इच्छा असल्याशिवाय जाता येत नाही. भारतात दरवर्षी १ लाखातून १ व्यक्ती काशी-रामेश्वरला जाते, १० लाखातून १ बद्री केदारनाथला जाते, २५ लाखातून १ नर्मदा परिक्रमा करते, ५० लाखातून १ कैलास मानस सरोवर यात्रेला जाते. मात्र कर्दळीवनात १ कोटीतून १ च भाग्यवान व्यक्ती जाते. त्यामुळे कर्दळीवना विषयी लोकांना फार माहिती नाही. कर्दळीवन नवनाथ आणि नाथपंथी साधू, योगी यांचे साधनास्थळ आहे. तसेच ती सिद्धांची भूमी आहे. नागार्जून, रत्नाकर इ. सिद्धांची प्रयोगशाळा म्हणजे कर्दळीवन. कोणत्याही मूलद्रव्याचे सुवर्णामध्ये रूपांतर करायचे तंत्र त्यांनी विकसित केले होते. कर्दळीवन यात्रा कशी करावी, तेथे कसे जावे, महत्वाचे फोन, मोबाईल क्रमांक, ईमेल, राहण्याची व्यवस्था इ. सर्व माहिती या पुस्तकात दिली आहे. कर्दळीवनाचे धार्मिक आणि अध्यात्मिक महत्व याबाबत विवेचन केले आहे. लेखकाने आधुनिक आणि वैज्ञानिक दृष्टीकोनातून दत्तसंप्रदायाचा अभ्यास केला असून कलियुगातील दत्त अवतारांचे महत्वपूर्ण कार्य आणि अवतार यावर वैशिष्ट्यपूर्ण भाष्य केले आहे. महावतार बाबाजी, लाहिरी महाशय आणि शिर्डीचे साईबाबा यांचेमधील गुरू शिष्याचे नाते आणि मुस्लीम व ख्रिश्चन धर्माचा दत्तसंप्रदायाशी असणारा संबंध लेखकाने विशद केला आहे. कर्दळीवनाचा इतिहास सांगताना लेखकाने कर्दळीवनातील जैवविविधते विषयीही चर्चा केली आहे. हे पुस्तक वाचल्यावर कर्दळीवनात जावून आल्याची अनुभूती येते.
-
Jay Ho ! ( जय हो !)
जय हो! हा नारा अन्यायविरुद्ध संघर्षाचा. जय हो! न्याय्य मागण्यांचा. जय हो! जीवनातील नकारात्मकतेवर सकारात्मकतेचा जय हो! असा नारा घुवत केलेला थाळिनाद, आखलेला लाटणीमोर्चा, केलेला घंटानाद, घातलेले घेराव, हादरवलेले मंत्रालय, भयभीत केलेले साठेबाज आणि स्वत्व निर्माण केलेला समाज... या घटना आहेत चाळीस वर्षांपूर्वीच्या. सामान्य गृहिणी, शिक्षिका, कायकर्ती, समाजकारणी आणि राजकारणी अशा क्रमाने समाजात आदराचे स्थान मिळवलेल्या ज्येष्ठ समाजवादी नेत्या कमल देसाई यांचे हे आत्मकथन. संयमित तरी परखड शब्दांत उलगडणारा हा महाराष्ट्राचा गेल्या सात दशकांचा सामाजिक-राजकीय इतिहास.
-
Tila Tila Dar Ughad (तिळा तिळा दार उघड)
क्षण-व्यवसायाने डॉक्टर असणार्‍या ह्या लेखिकेचे कथासंग्रह, कादंबरी, नाटक, काव्य असे सगळे साहित्य दर्जेदार आणि मोजके आहे. ह्या पुस्तकातील प्रवासवर्णने ही साहित्याच्या माध्यमातून केलेल्या प्रवासाची क्षणचित्रे आहेत. ज्यातून ती करत असलेला प्रवास आणि तिच्या आवडत्या साहित्यिकाचा खूप जवळून परिचय वाचकाला होतो तिळा तिळा दार उघड.... सुरूवातीचा हा वेचा.... "ब्रॅडफर्डच्या आडवळणी रस्त्यांमधून कधी उजव्या हाताला, तर कधी डाव्या हाताला झुकांड्या घेत बस धिम्या चालीनं नेटाचा मार्ग काढीत राहते तेव्हा तिला काही दिशा असेल, मुक्काम गाठायची निकड नसली तरी इरादा असेल असं वाटतच नाही. गोलगोल फिरून आपण निघाल्या ठिकाणी परतणार असा संशय वाटायला लागतो. इतक्यात समोरच्या खिडकीतून उजव्या बाजूला जाणारा रस्त्याचा फाटा दाखवणारी बी ६१४४ हॉवर्थ अशी पाटी दिसते. आणि बस आपला अवजड देह सांभाळत नेमकी त्याच दिशेला मोहरा फिरवते तेव्हा हायसं वाटतं. मग मी जरा नीट सावध होऊन बसते. दोन्ही बाजूंच्या समोरच्या खिडक्यांतून दिसणार्‍या धावत्या दृश्याकडे पाहू लागते. माझ्या छातीत धडधड सुरू होते. या प्रवासाची मी फार फार वर्षं वाट पाहिती आहे. आता काही हरवायला नको, निसटायला नको."
-
Gupt Vardan ( गुप्त वरदान)
माणसाचा जीवनकलह व्यक्त करण्यासाठी मराठी साहित्यात लघुकथेचे माध्यम प्रभावी ठरले आहे. याच लघुकथेतून १९४५ च्या सुमारास नवकथेचा जन्म झाला. इंग्रजी अथवा अन्य भाषेतील कसदार, आशयसंपन्न कथांचे मराठीत रूपांतर करण्यासाठी नवकथा उपयुक्त ठरतात.‘द फेबर बुक ऑफ मॉडर्न शॉर्ट स्टोरीज’ या इंग्रजी लघुकथा संग्रहाच्या संपादिका एलिझाबेथ बॉवेन यांच्यापासून प्रेरणा घेऊन तारा वनारसे यांनी ‘गुप्त वरदान’ या कथासंग्रहात चेकॉव्ह, मोपँसा, डॉडे, काफ्का यांच्यासारख्या लेखकांच्या कथांचा अनुवाद केला आहे. वास्तवाशी जवळ जाणार्‍या, विषयाचे नावीन्य असलेल्या या लघुकथा असून, त्यांची मांडणीही वेगळी आहे.
-
Zimma (झिम्मा)
' झिम्मा '. हा आहे कॅलिडोस्कोप ज्येष्ठ दिग्दर्शिका विजया मेहता यांच्या आयुष्याचा... बाईंच्या आत्मशोधाचा , कारकिर्दीचा. हे केवळ विजया मेहता यांचं आत्मचरित्र नाही, तर तो मराठी रंगभूमीवरचा मौल्यवान दस्तऐवजही आहे. बाईंच्या आठवणींच्या धाग्यांचा हा गोफ वाचकांना बांधून ठेवील, यात शंका नाही. एक सिद्धहस्त अभिनेत्रीचा सफरनामा... एका प्रतिभासंपन्न दिग्दर्शिकेचा बहुआयामी आत्मशोध! मराठी रंगभूमीला नवतेचं भान मिळालं, अनेक नवे नाटककार / कलावंत घडले, मराठी नाटकाच्या कक्षा विस्तारल्या; हे सारं घडलं, ते बाईंमुळे. वाचकाला विश्र्वासात घेऊन बाई सांगताहेत गोष्ट... स्वत:ची आणि मराठी रंगभूमीची, आपल्या दिलखुलास, प्रसन्न शैलीत. आठवणींच्या धाग्यांचं हे मुलायम विणकाम वाचकांना बांधून ठेवेल हे नि:संशय!
-