Pakhal (पखाल)

बाबाराव मुसळे यांची `पखाल` ही ग्रामीण पार्श्वभूमीवर आधारित एक अत्यंत संवेदनशील आणि वास्तववादी कादंबरी आहे. ही कादंबरी मुख्यत्वे पाण्याचे भीषण दुर्भिक्ष, कोरडवाहू शेतकऱ्यांचे जगणे आणि त्यातून निर्माण होणारे सामाजिक-आर्थिक संघर्ष यावर प्रकाश टाकते. `पखाल` हे नावच मुळात दुष्काळाची तीव्रता आणि पाण्याचे मोल दर्शवते. विदर्भातील ग्रामीण भागात पाण्याच्या थेंबाथेंबासाठी होणारी माणसांची वणवण, आटणाऱ्या विहिरी आणि निसर्गाच्या अवकृपेमुळे उद्ध्वस्त होणारे शेतकऱ्यांचे आयुष्य लेखकाने अत्यंत प्रभावीपणे मांडले आहे. पाण्याच्या या टंचाईमुळे केवळ शेतीचेच नुकसान होत नाही, तर माणसामाणसांतील नातेसंबंध, कुटुंबातील वातावरण आणि सामाजिक सलोखा कसा ढवळून निघतो, याचे जिवंत चित्रण या कादंबरीत आढळते. पाण्यासाठी होणारे तंटे आणि जगण्यासाठीची धडपड मानवी संवेदनांना कशी होरपळून काढते, हे लेखकाने झाडीबोली आणि वऱ्हाडी भाषेच्या लहेजाचा वापर करून उलगडले आहे. `पखाल` ही केवळ दुष्काळाची कथा नसून पाण्यासाठी तरसणाऱ्या ग्रामीण भागाची आणि हवालदिल झालेल्या मानवी जीवनाची एक दाहक वास्तवगाथा आहे.