-
Chavadivarcha Diva ( चावडीवरचा दिवा)
चावडीवरचा दिवा' मधील लेखन केवळ आत्मपर आणि ललित रमणीय नसून त्याला संस्कृती चिंतनाचे परिणाम लाभले आहे. गतकाळातील ग्रामजीवन, ग्रामइलाखा त्याच्या रंग, गंध, रसेनसह साकार करतानाच हरवलेल्या लोकसंस्कृतीची मीमांसही डॉ. दत्ता भोसले यांनी केली आहे
-
Bhumi (भूमी)
माणसांचा स्वभाव, त्यांचे एकमेकांशी संबंध याला काही प्रमाणात परिस्थिती कारणीभूत ठरते. म्हणूनच कधी कधी रोज भेटणारी, जवळची माणसे यांच्याशी नाळ जुळत नाही, पण दूरच्यांशी स्नेह जुळतो. अशा मानवी स्वभावाचे कंगोरे 'आशा वगे' यांच्या 'भूमी' या कादंबरीतून दिसतात. २००४च्या 'सुनामी'मध्ये सापडलेल्या तामिळनाडूतील 'कडलूर' ह्या गावातील एका मुलीची ही कहाणी. आयुष्यातील प्रत्येक अनुभवातून स्वतःचा शोध घेणा-या मैथिलीची ही कहाणी एक वेगळ अनुभव देते.
-
Shreekrushan Sathalyatra (श्रीकृष्ण स्थलयात्रा)
गीता आदिनाथ हरवंदे यांनी यापूर्वी देशातील विविध तीर्थक्षेत्रांची माहिती देणारे पुस्तक लिहिले आहे. आता श्रीकृष्णाचे जिथे जिथे वास्तव्य होते त्या त्या ठिकाणी दौरा करून त्यांनी हे पुस्तक लिहिले आहे. श्रीकृष्णाचा पदस्पर्श झालेली ठिकाणे 9 राज्यांत विखुरलेली आहेत. आसाम, महाराष्ट्र, मध्य प्रदेश, उत्तर प्रदेश, गुजरात, हरियाना, केरळ, दिल्ली, बिहार या राज्यांतील विविध ठिकाणे आणि तेथील आताची स्थिती याबद्दल हरवंदे यांनी विस्ताराने लिहिले आहे. श्रीकृष्णाच्या वास्तव्याने पुनीत झालेल्या ठिकाणाची माहिती ही कल्पनाच विलक्षण आहे. हरवंदे यांनी मथुरेपासून सुरवात करून इंद्रप्रस्थपर्यंतची सर्व माहिती आजच्या संदर्भासह देताना या स्थळाबद्दल असलेल्या आख्यायिका आणि दंतकथा याचीही थोडक्‍यात माहिती दिली आहे. भक्ती व यात्रा या दृष्टीनेच हे पुस्तक महत्त्वाचे आहे असे नाही तर ज्यांना इतिहास आणि भूगोल जाणून घ्यायची इच्छा आहे त्यांच्यासाठीही हे पुस्तक महत्त्वाचे आहे.
-
Mansavi (मनस्वी)
बाबुराव चंदावर यांचे आत्मकथन भारताच्या राजकीय इतिहासातील अत्यंत रोमहर्षक कालखंड आहे. आचार्य विनोबा भावे आणि जयप्रकाश नारायण तसेच जेपी आणि इंदिरा गांधी यांच्यातील व्यक्तीसंबंधांवर अधिकारवाणीने लिहिणारे बाबूराव हे एकमेव म्हणावे लागतील. बालवयात रागावून घर सोडले आणि बाबूराव सार्वजनिक कार्यात खेचले गेले. या प्रवासात उत्तुंग उंचीचे अनेक मार्गदर्शक भेटले आणि त्यांच्या छायेत बाबुरावांची प्रगती होत गेली. कधी आपल्या तत्वाबरोबर तडजोड करण्यास नकार देणारे बाबूराव, विनोबा आणि जेपी यांना सारखेच प्रिय होते. आपले अंतकरण दोघेही बाबूरावांसमोर खुले करत असत. 'आनंदवन' चे प्रेणेते बाबा आमटे यांच्याकडून स्थानिक गावकरयांनवर अन्याय झाला तेव्हा त्यांच्या बाजूने बाबुराव ठामपणे उभे राहिले. शासकीय यंत्रणा आणि सर्वोदयातील ज्येष्ठ मंडळींचा दबाव त्यांनी झुगारून दिला. अखेर बाबांनी तडजोडीला मान्यता दिली आणि गावकरयांना न्याय मिळाला. आणीबाणीच्या काळात विनोबा भावे यांचे एक-दोन निर्णय आवडले नाहीत म्हणून त्यांच्यावरही आक्षेप घेताना बाबूराव कचरले नाहीत. जेपी अमृतकोषाच्या संदर्भातही त्यांनी उपोषणाचे हत्यार उपसले. गुरुजनांनी सांगितलेल्या तत्वानुसारच बाबुरावांनी मार्गक्रमणा केली. प्रसंगी त्यांनी तत्वाचा आग्रह धरताना गुरुजनांचेही ऐकले नाही. म्हणून 'मनस्वी' हा शब्दात त्यांच्या जीवनपटाचे सार सामवलेले आहेत. बाबुरावांचे आत्मकथन हा भारताच्या राष्ट्रीय इतिहासातील एक अमोल दस्तऐवज आहे.
-
Antrang (अंतरंग)
प्रभाकर घरतांचं 'अंतरंग' हे आत्मकथनही नाही वा केवेळ काळाची जंत्रीही नाही. ती एक संवेदनशील माणसाची अदभूत कांदबरी आहे त्यांच्या सहज अघोवत्या भाषेमुळे ते एक 'ललित लेखन' आहे असे वाटते असे आलेले अनुभव, घडलेल्या घटना, त्यातले योगायोग, त्यांना भेटलेली माणसं हे सर्व सत्यापेक्षा विलक्षण आहे ही कल्पित जीवन-गाथा भासतेऽनि मग वास्तवात ही कल्पितापेक्षाही विलक्षण असते याची जाणीव होते. त्यावेळेच्या जास्त खपाच्या, 'नवशक्ती' व 'मुंबई सकाळ' दैनिकातून अन्यायाविरुद्ध कुणाचीही पर्वा न करता ते सडेतोड टीका करत होते. पुढे ते राजकरणाकडे वळले. निवडणूक लढविली आणि जिंकलीही. पण सृजनशील कलांवत राजकारणातल्या ठराविक चौकटीत घुसमटतो. त्यांचा खरा पिंड समाजकार्याचा आजपर्यंत ते त्यातच कार्यरत आहेत. प्रभाकर घरत यांचा जीवन -प्रवाह एखाद्या चालत चित्रासारखा आहे त्यांनी लिहिलेला प्रसंग आपल्या डोळ्यासमोर घडत आहे असं वाटतं त्यांना भेटलेल्या अनेक ढंगांच्या, अनेक वृत्तीच्या व्यक्ती आपल्याला कुठंतरी भेटल्या आहेत असं जाणवतं. कल्पना करता येणार नाहीत असे विलक्षण योगायोग चित्रपटात वा कादंबरीतच आढळतात. म्हणून घरांतचं 'अंतरंग' ही अदभूत ही कांदबरीच आहे.
-
Cinematala Shivaji Te Neta (सिनेमातला शिवाजी ते ने
चित्रपटविषयक लेखन करणारे ज्येष्ठ स्तंभलेखक इसाक मुजावर यांचे हे पुस्तक. "सिनेमातील शिवाजी' या लेखनापासून सुरू होणाऱ्या या पुस्तकातील शेवटचा लेख "पडद्यावरचा नेता, पडद्यामागचा दाता' हा निळू फुले यांच्यावर आहे. सिनेमात शिवाजी महाराजांचे चित्रण कसे झाले याचा अभ्यासपूर्ण आढावा पहिल्याच लेखात घेण्यात आला आहे. यातील सर्वच लेख वाचनीय तर आहेतच; शिवाय चित्रपटसृष्टीची सखोल आणि अपरिचित अशी माहिती देतात.
-
Trikalsandhya ( त्रिकालसंध्या)
ज्येष्ठ पत्रकार महावीर जोंधळे यांचं हे आत्मचरित्रात्मक पुस्तक. त्यांचा लहानपणापासूनचा प्रवास यात आहे. पत्रकारितेतील अनुभव, त्याचबरोबर अनंतराव भालेराव, बाबा दळवी यांच्याकडून कसं शिकायला मिळालं, ते लिहितानाच या दोघांचंही व्यक्तिचित्र नेमकेपणानं मांडलं आहे. पत्रकारितेत आलेले अनुभव सांगताना न्यायालयीन खटले, विविध राजकीय पक्ष आणि नेत्यांचं वागणं, याबाबत विस्तारानं लिहिलं आहे.